Dijital çağda hızla yayılan yapay zekâ teknolojilerinin, arka planda yarattığı “görünmeyen su tüketimi” konusu, uzmanlar tarafından önemli bir uyarı olarak gündeme getirildi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zekâ sistemlerinin su kaynakları üzerindeki dolaylı etkilerine dikkat çekerek, dijital dönüşüm sürecinin su verimliliği ile birlikte planlanmasının önemini vurguladı.
Prof. Dr. Yusuf Demir, yapay zekâya tamamen karşı olunmaması gerektiğini ancak çevresel etkilerin göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti. “Hedefimiz daha fazla yapay zekâ değil, daha sürdürülebilir yapay zekâ olmalıdır” diyerek bu konunun altını çizdi.
Samsun özelinde yapılan değerlendirmelere değinen Demir, yapay zekâ kaynaklı su tüketiminin, toplam su kullanımında önemli bir paya ulaşabileceğini ifade etti. “Samsun’da tüketilen suyun yaklaşık yüzde 2 ila 3’ünün yapay zekâ kaynaklı tüketimden kaynaklandığı hesaplanmaktadır. Bu durum, sulama alanlarının önemli bir kısmına denk gelen bir su kaybı anlamına gelmektedir” şeklinde konuştu.
Veri merkezlerinin gizli su tüketimi
Yapay zekâ sistemlerinin çalışma prensiplerine de değinen Demir, kullanıcıların her sorgusunun arka planda ciddi enerji ve su maliyeti oluşturduğunu belirtti. “Her yapay zekâ uygulaması dev veri merkezlerinde çalışıyor. Bu merkezlerdeki sunucular yüksek ısı üretiyor ve soğutulmaları gerekiyor. Bu soğutma süreçlerinde ciddi miktarda su kullanılıyor. Tek bir sorgu küçük görünse de, milyarlarca işlem düşünüldüğünde toplam etki oldukça büyüktür” dedi.
Su yönetimi artık stratejik bir güvenlik meselesidir
Türkiye’nin iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha fazla hissettiğini belirten Demir, “Ülkemiz, iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha yoğun hissetmektedir. Son yıllarda artan sıcaklıklar, düzensiz yağış rejimi, uzun süren kurak dönemler ve azalan yeraltı su seviyeleri, su yönetimini ulusal güvenlik düzeyinde stratejik bir konu hâline getirmiştir” ifadelerini kullandı. Türkiye, kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı bakımından su stresi yaşayan ülkeler arasında yer almakta ve mevcut eğilimlerin devam etmesi durumunda su fakirliği sınırına yaklaşması beklenmektedir. Bu süreçte veri merkezlerinin sayısının artması ve yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, su kaynaklarının yönetimine yeni bir boyut kazandıracaktır. Demir, enerji yatırımları planlanırken su ihtiyacının da dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
“Hedef daha fazla yapay zekâ değil, daha sürdürülebilir yapay zekâ olmalı”
Demir, yapay zekâyı bir tehdit olarak görmek yerine doğru planlandığında su kaynaklarının korunması için güçlü bir araç olabileceğini ifade etti. Akıllı sulama sistemleri sayesinde tarımsal su tüketiminin azaltılabileceğini, su şebekelerindeki kaçakların gerçek zamanlı olarak tespit edilebileceğini ve kuraklık ile taşkın risklerinin önceden tahmin edilebileceğini belirtti. Ayrıca, baraj işletmelerinin daha verimli yönetimi ve şehirlerin su taleplerinin daha doğru planlanabilmesi için yapay zekânın katkı sağlayabileceğini dile getirdi. Demir, “Bu nedenle asıl hedefimiz, ‘daha fazla yapay zekâ’ değil, ‘daha sürdürülebilir yapay zekâ’ olmalıdır” dedi.
Sürdürülebilir dijital dönüşüm için öneriler
Prof. Dr. Yusuf Demir, sürdürülebilir dijital dönüşüm için çeşitli önerilerde bulundu. Bu öneriler arasında, üniversitelerde ‘Sürdürülebilir Yapay Zekâ ve Su Yönetimi’ alanında disiplinler arası araştırmaların desteklenmesi, belediyeler ve su idareleri ile organize sanayi bölgelerinde yapay zekâ tabanlı su yönetim sistemlerinin yaygınlaştırılması ve veri merkezlerinde su ayak izi ölçümü ve raporlamasının arttırılması yer alıyor. Ayrıca, yapay zekâ uygulamalarının enerji ve su verimliliğini artıracak teknolojilere öncelik verilmesi gerektiğini belirtti. Kamu kurumları ve özel sektör için sürdürülebilir dijital altyapı standartlarının oluşturulması ve yapay zekâ stratejilerinin ulusal su verimliliği ile iklim değişikliğine uyum politikalarıyla entegre bir şekilde planlanması gerektiğini vurguladı.
Demir, “Dijital dönüşümü doğal kaynakları koruyarak gerçekleştiremezsek, gelecekte teknolojik başarılarımız çevresel kayıplarımız gölgeleyebilir. 21. yüzyılda ülkelerin gerçek zenginliği yalnızca veri üretme kapasitesiyle değil; su kaynaklarını ne kadar akılcı yönettikleriyle de ölçülecektir. Çünkü geleceğin en stratejik kaynağı petrol değil; temiz, güvenli ve sürdürülebilir sudur” diyerek sözlerini tamamladı.
