ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, İran ile imzalanan mutabakat zaptı hakkında ABD medyasına önemli açıklamalarda bulundu. NBC televizyonuna konuşan Vance, İran ile yapılan anlaşma çerçevesinde nükleer denetçilerin İran’a geri dönmesine izin verileceğini duyurdu. Vance, “Anlaşmanın en önemli unsurlarından biri, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) ve ABD’nin İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunu imha etmesine yardımcı olacak olmasıdır. Bu mutabakat zaptında açıkça belirtilmiştir” şeklinde konuştu.
Her iki ülkenin üzerinde anlaştığı ve savaşı sona erdirmeye yönelik bir çerçeve oluşturan mutabakat zaptının metninin yayımlanacağına vurgu yapan Vance, “Mutabakat zaptının metniyle ilgili değil, uygulamayla ilgili çözülmesi gereken bazı teknik detaylar var. İranlılarla ve bölgedeki çeşitli taraflarla görüşmeler yaptık. Katarlılar ve Pakistanlılar, bu özel anlaşmanın arabuluculuğunda önemli bir rol oynadı ve başkanın bunu kamuoyuna açıklamak istediğine karar vermesi üzerine ilerleme kaydettik” dedi.
“Onların normal bir ülke gibi davranmasını istiyoruz”
Nükleer denetimlerin başlayacağı tarihin Cuma günü belirleneceğini ifade eden Vance, “Beklentimiz, bu konuda geniş çaplı bir mutabakat bulunduğu ve özel mesele üzerinde fazla anlaşmazlık olmadığı için sürecin hızlı gerçekleşmesidir” şeklinde görüş bildirdi.
İran’ın anlaşmaya uyması durumunda çeşitli faydalar elde edeceğini belirten Vance, “Bunu görmek istiyoruz. Onların normal bir ülke gibi davranmalarını arzuluyoruz. Başarılı bir ülke olmalarını isterim, ancak bunu yalnızca uzun vadede nükleer silah geliştirmemeyi taahhüt ederlerse sağlayabiliriz” ifadelerini kullandı.
Vance, Eski ABD Başkanı Barack Obama’nın eleştirilerine de yanıt verdi. Vance, “Her şeyden önce, bunun temelde doğru olmadığını düşünüyorum. Obama döneminde Kapsamlı Ortak Eylem Planı’na (JCPOA) döndüğümüzde, hızlanan İran nükleer programını ele almak ve İranlılara bu programı durdurmaları için rüşvet vermek söz konusuydu. Şimdi ise bambaşka bir konumdayız. İran’ın nükleer programı tamamen yok edildi ve onlardan, bunu yeniden inşa etmeyeceklerine dair uzun vadeli bir taahhüt bekliyoruz; bunun karşılığında da beraberinde gelen faydaları elde edecekler” dedi.
Vance, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden hizmet ücreti alma planlarına da değinerek, “Anlaşmanın belirttiği üzere, nihai anlaşmayı müzakere ettiğimiz 60 günlük süre boyunca Hürmüz Boğazı’na giriş ve çıkış ücretsiz olacak. Ancak İran’daki bazı çevreler, anlaşmanın İran’a sağlayacağı avantajları öne çıkarırken, ABD’nin elde edeceği kazanımlardan bahsetmiyor” ifadelerini kullandı.
“İranlıların ne kadar ciddi olduklarını göreceğiz”
Vance, Fox News’te Hannity programındaki açıklamalarında, İran’ın ABD ile yapılan anlaşma kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmemesi durumunda neler olacağına dair soruya yanıt verdi. Vance, “Eğer İran, söz verdikleri şeyleri yapmazlarsa, anlaşmanın sağladığı hiçbir faydadan yararlanamazlar. Başkanın da belirttiği gibi tüm kozlar bizim elimizde. İlerleme kaydedemezlerse, ekonomik olarak zor durumda kalmaya devam ederler” dedi.
Saldırıların yeniden başlayabileceği imasında bulunan Vance, “Başkan Trump’ı uzun zamandır tanıyorum. Bunun anlamı, bombardımanlara geri dönmek olabilir. Olabilir. Gerçekten olabilir ve o bunu yapar. Tereddüt edeceğini sanmıyorum. Bu, ablukanın yeniden uygulanması anlamına da gelebilir” şeklinde konuştu.
Tahran yönetiminin öngörülemez olduğunu belirten Vance, Körfez ülkelerinin de belirsizlik yaşadığını kaydederek, “İranlıların beş yıl sonra ne yapacağını kestiremiyorlar ama bu anlaşmayı gerçek bir fırsat olarak görüyorlar. Bu nedenle bu yolda ilerleyeceğiz. İranlıların ne kadar ciddi olduklarını göreceğiz” diye ekledi.
“ABD’li vergi mükelleflerinin parasından tek bir kuruş bile almayacaklar”
Trump’ın nihai hedefinin rejim değişikliği değil, Tahran’ın davranışlarını değiştirmesi olduğunu belirten Vance, “İran’ın normal bir ülke olmasını istiyoruz. Bunun gibi davranmaları gerekiyor” dedi.
Vance, İran’a ABD hükümeti tarafından para verileceği yönündeki haberlere de yanıt vererek, “Hayır! ABD’li vergi mükelleflerinin parasından tek bir kuruş bile almayacaklar. Asla. Bunun yanına bile yaklaşamazlar. Amerikan medyası, müzakere ettiğimiz anlaşma metninde hiçbir karşılığı olmayan ve gerçeklikle ilgisi bulunmayan Devrim Muhafızları’nın propaganda ve söylemlerine itibar ediyor” ifadelerini kullandı.
“Bu anlaşmayı Körfez Arapları seviyor çünkü bunun Orta Doğu’yu temelden dönüştürebilecek bir anlaşma olduğunu biliyorlar”
Muhtemel bir nükleer anlaşma çerçevesinde ABD’nin İran’ın yükümlülüklere uyup uymadığını nasıl doğrulayacağı hakkında sorulan bir soruya Vance, “Sıkı bir denetim mekanizması, bu anlaşmayı Obama döneminde yapılan JCPOA’dan ayıracaktır” yanıtını verdi. Vance, “Obama dönemindeki JCPOA’nın pek çok sorunu vardı. Körfez ülkeleri, bu anlaşmadan nefret ediyordu. Çünkü İran’ın kötü niyetli bir aktör olarak güçlenmesine neden olduğunu düşünüyorlardı” dedi.
Bölgedeki ülkelerin mevcut mutabakat zaptını desteklediğini ve Orta Doğu’yu kökten değiştirebileceğine inandığını dile getiren Vance, “Körfez Arapları, bu anlaşmayı seviyor çünkü bunun Orta Doğu’yu temelden dönüştürebileceği gerçeğini biliyorlar” ifadelerini kullandı.
“Temelde top İranlıların sahasında çünkü ne olursa olsun biz daha iyi durumdayız”
İki ülke arasındaki ilişkilerin bir sonraki aşamasının İran tarafından belirleneceğini belirten Vance, “Temelde top İranlıların sahasında çünkü ne olursa olsun biz daha iyi durumdayız. Hangi yolu seçerlerse seçsinler, nükleer programları yok edildi. Hangi yolu seçerlerse seçsinler, Hürmüz Boğazı açık. Hangi yolu seçerlerse seçsinler, konvansiyonel orduları yok edildi. Bu, İranlılara normal bir ülke olup olmama seçeneği sunuyor ama hangi yolu seçerlerse seçsinler, ABD daha güçlü bir konumda” şeklinde konuştu.
Washington ile Tahran arasında daha önce görülmemiş düzeyde doğrudan iletişim sağlandığını vurgulayan Vance, “İran liderleriyle bu düzeyde doğrudan iletişimimiz olmadı. Önceki nesil liderler artık yok. Son dönemde yaşananlar, sistemleriyle ilgili bana ilginç gelen bir durum; normalde sertlik yanlısı olduğunu düşündüğüm insanların bile, son 40 yılda yaptığımız şeylerin belki de hata olduğunu söylemeye başlamaları. Biz doğrulama yapıyoruz ve elimizi uzatıp ‘Değişmeye hazırsanız, biz de sizinle ilişkilerimizi değiştirmeye hazırız’ diyoruz” dedi.
“Eğer İranlılar Orta Doğu genelinde terörizmi finanse etmeyi durdurmaya istekliyse o zaman biz de onlarla olan ilişkimizi kökten değiştirmeye hazırız”
Vance, anlaşma hakkında dolaşan yanlış bilgilere de dikkat çekerek, “ABD’den İran’a 24 milyar dolar gönderileceğine dair iddialar gördüm. Bu rakam tamamen yanlış, tamamen uydurma” ifadelerini kullandı.
Mutabakat zaptının temel olarak Hürmüz Boğazı’nın derhal açılmasını garanti ettiğini belir
