Metabolizma, kilo kontrolü ile doğrudan ilişkili olmasının yanı sıra, sağlıklı bir yaşam için de kritik bir öneme sahiptir. Medicana Sağlık Grubu Endokrinoloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Aysel Mammadyarzada, metabolizmanın sadece kilo alıp verme hızı olarak algılanmasının yetersiz olduğunu vurguladı. Dr. Mammadyarzada, “Metabolizma; enerji üretimi, besinlerin işlenmesi, hücre yenilenmesi ve yaşamı sürdüren tüm biyokimyasal süreçlerin toplamıdır. Çoğu kişi bunu sadece kilo dengesi ile ilişkilendiriyor, ancak bu tanım oldukça sınırlıdır. Eğer kişinin sağlık durumu uygunsa ve yaşam tarzında değişiklik yapmaya açıksa, sağlıklı bir metabolizma elde etmek mümkündür” şeklinde bilgi verdi.
Günümüzün hızlı yaşam koşulları, bireylerin sağlıklı yaşamlarını sürdürmelerini zorlaştırabiliyor. Bu durumda, insanlar sağlıklı kalmak için çeşitli yöntemler denemekte; bazıları başarıyla sonuçlanırken, bazıları ise istenen sonucu vermemektedir. Medicana International İzmir Hastanesi’nde görevli Uzm. Dr. Aysel Mammadyarzada, metabolizma ile ilgili önemli bilgiler paylaştı. Dr. Mammadyarzada, “Metabolizma; nefes almak, yürümek, düşünmek hatta uyumak gibi günlük aktiviteler sırasında aktif olarak çalışır. Yaş, cinsiyet, genetik yapı, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeyi gibi birçok faktör metabolizma hızını etkiler. Metabolizma hızını doğrudan ölçen bir test yoktur; ancak insülin, tiroit ve cinsiyet hormonları gibi bazı hormonlara bakarak metabolizmanın durumu hakkında fikir sahibi olunabilir” dedi.
Dr. Mammadyarzada, metabolizmanın hormonlar, genetik yapı, yaşam tarzı, beslenme alışkanlıkları ve psikolojik durumların bir yansıması olduğunu belirtti. Sağlıklı bir metabolizma için gerekli unsurları da sıralayan Dr. Mammadyarzada, “Düzenli uyku, dengeli beslenme (üç ana ve iki ara öğün), düzenli fiziksel aktivite, yeterli su alımı ve gerektiğinde hormon testlerinin yapılması gereklidir” diye ekledi.
Hormonların iş birliği ile metabolizmanın düzenlendiğini ifade eden Dr. Mammadyarzada, “En önemli hormonlar arasında insülin, tiroid hormonları (T3 ve T4), leptin, ghrelin, östrojen ve testosteron bulunmaktadır. Bu hormonlardaki herhangi bir değişiklik, metabolizma dengesini etkileyebilir” şeklinde konuştu. İnsülin direncinin kilo vermeyi zorlaştırdığını belirten Dr. Mammadyarzada, “Uzun süreli yanlış beslenme ve hareketsizlik insülin direncine yol açabilir. Bu durumda hücreler insüline yanıt veremez, glikoz kanda birikir ve vücut daha fazla insülin üretir. Bu da kilo vermeyi zorlaştırır ve metabolik sendrom riskini artırır” dedi.
Ayrıca, kadın ve erkekler arasında metabolizma açısından farklılıklar olduğunu da belirten Dr. Mammadyarzada, “Kadınlarda östrojen, erkeklerde ise testosteron, metabolizma ve yağ dağılımı üzerinde etkilidir. Kadınlar genellikle yağları kalça ve uyluk bölgelerinde depolar, erkeklerde ise bu durum karın çevresinde görülür. Hormon seviyeleri yaşla birlikte azalır ve menopoz ya da andropoz dönemlerinde metabolizma yavaşlayabilir. Bu dönemlerde düzenli beslenme ve fiziksel aktivite oldukça önemlidir” şeklinde bilgi verdi.
‘Metabolizma yavaşlaması’ şikayetiyle başvuran hastalarda sıklıkla hipotiroidi, insülin direnci, demir veya D vitamini eksikliği gibi sorunlar tespit edilebildiğini ifade eden Dr. Mammadyarzada, “Ancak metabolizma sadece hormonlarla değil, genetik yapı, uyku düzeni, stres durumu ve beslenme alışkanlıklarıyla da şekillenir” diyerek sözlerini tamamladı. Dr. Mammadyarzada, “Halsizlik, saç dökülmesi, cilt kuruluğu gibi belirtiler mutlaka değerlendirilmelidir. Yeterli beslenme ve doğru öğün düzeni sağlanmadığında yağlanma meydana gelir. ‘Sık sık, az az yeme’ yöntemi bazı insanlar için faydalı olabilir, ancak ana öğün ve ara öğün dengesinin sağlanması her zaman öncelikli olmalıdır. Uzun süre aç kalmak, stres hormonlarını artırarak insülin dengesini bozabilir. Kafein, metabolizmayı geçici olarak hızlandırabilir; ancak günlük alım miktarı 3-4 fincanı geçmemelidir. Besin takviyeleri sadece eksiklikler tespit edildiğinde önerilmeli, gereksiz takviyelerden kaçınılmalıdır” dedi.
