Yıllar boyunca, Khartoum’da toplumsal huzursuzluğun yankılanan top gürültüsü ve silah sesleri ön plandaydı. Savaş, geride büyük bir fiziksel yıkım, derin bir baskı ve psikolojik travma bıraktı. Ancak bu yıkımın içinden, başkentin sanatsal ve kültürel hayatı yeniden canlanmaya başlıyor ve çatışmanın neredeyse yok ettiği etkinliklere yeni bir nefes getiriyor.
Kültürel Bir Merkez Yeniden Doğuyor
Kapsamlı rehabilitasyon çabalarının ardından, Omdurman’daki Sudan Ulusal Tiyatrosu resmi olarak kapılarını yeniden açtı. Bu mekânın, ulusun hayati kültürel merkezi olarak yeniden inşa edilmesinin ilk aşamasının tamamlandığını gösteren bir tören düzenlendi. Bu açılış, Khartoum’un kültürel ruhunu canlandırma yolunda atılan önemli bir adım olarak öne çıkıyor.
Törene Başbakan ve Kültür Bakanı gibi üst düzey yetkililer katıldı. Bu durum, tiyatronun Sudan’ın ulusal hafızasını korumadaki kritik rolünü ve ülkeyi parçalamak isteyen güçlere karşı direnişi vurguladı. Kültür Bakanlığı, tiyatronun ve diğer yerel kurumların rehabilitasyonunu tamamlama vaadinde bulunarak, sanatın toplumu yeniden inşa etme ve sosyal bütünlüğü sağlama açısından son derece önemli olduğunu belirtti.
Yerel sanatçılar ve oyun yazarları için bu yeniden açılış, “ruhların geri dönüşü” olarak tanımlanıyor ve Sudan halkının kolektif hafızasını şekillendiren bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Oyun yazarı ve araştırmacı Abdullah Mirghani, bu sevinci mükemmel bir şekilde ifade etti. “Elbette, tiyatro bizim nefes aldığımız akciğer ve Sudanlı toplumun bilincini şekillendiriyor,” dedi. “Bizim için tiyatronun dönüşü, bir kutlama günü—derin bir sevinç günü. Anlamlı bir mesajı halka iletebilen, bilgi sahibi bir tiyatro olmadan yaşayamayız.”
Omdurman’daki Ulusal Tiyatro, kuruluşundan bu yana sadece bir sahne olmaktan öte bir anlam taşımaktadır. Sudan kimliği, sanatı ve siyaseti için gerçek bir kavşak noktası olmuştur; yıllar içinde önemli toplumsal değişimlere tanıklık etmiştir. 1959 yılında kurulan ve ilk resmi sezonunu 1967 yılında açan bu mekân, Al-Faki Abdel Rahman, Makki Sanada, Al-Fadil Saeed, Tahia Zarrouk ve Faiza Amseeb gibi efsanevi Sudanlı sanatçılara ev sahipliği yapmıştır. Ayrıca Miriam Makeba, Umm Kulthum ve Harry Belafonte gibi uluslararası ikonları da ağırlamış ve sonunda ikonik prodüksiyonlardan biri olan “Şımarıklık Okulu” gibi büyük yerel hitler sahnelemiştir.
Tabandan ve Devletten Yeniden İnşa Çabaları
Bugün, Khartoum’un rehabilitasyonundan sorumlu komite—Egemenlik Konseyi üyesi Ibrahim Jaber liderliğinde—şehrin yaşamını normale döndürmek için ünlü simgelerini restore etme ve kültür, sanat ve spor alanında topluluk etkinliklerini yeniden canlandırmak için yoğun çaba harcıyor. Bu kapsamlı yeniden inşa çabalarının temel taşlarından biri olarak, Ulusal Tiyatro bugün resmi olarak yeniden açılıyor.
Hükümetin çalışmalarının yanında, “Ulusal Tiyatroyu Yeniden İnşa” adlı taban topluluğu komitesi de aktif bir şekilde faaliyet gösteriyor. Başarılı bir temizlik ve yeniden inşa kampanyası yürüttükten sonra, grup şu anda yeni oyunlar ve tiyatro gösterimleri hazırlamakla meşgul.
Bu restorasyon çabaları, sistematik yıkımın karanlık bir döneminin ardından geliyor. Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF), bölgeyi işgal ettiği süre boyunca tiyatroyu ve çevresindeki medya kurumlarını tahrip etti; bu kurumlar arasında Ulusal Radyo ve Televizyon Kurumu, Khartoum TV ve Nil Mavi Kanalı’nın merkezi de bulunmaktadır.
Uzun bir süre RSF, bölgeyi kontrol altında tutarak yaygın bir vandalizm gerçekleştirdi. Yayın binalarını yağmaladılar, stüdyoları kırdılar ve korkunç bir şekilde ofisleri, silahsız sivilleri gözaltına alıp işkence yapmak için geçici hapishanelere dönüştürdüler. Omdurman bölgesel komutanlığının merkezi, RSF’nin komuta merkezi ve gözaltı tesisi haline geldi.
Çevre alan, Ombadda ve Dar Al-Salam’ı Doğu Nil’e bağlayan stratejik bir askeri koridor olarak işlev gördü ve Midwifes Hastanesi, yayın binaları ve Shambat Köprüsü gibi önemli simgelerin içinden geçiyordu. Bu süre zarfında, Ulusal Tiyatro, tahkim edilmiş bir askeri üs haline dönüştürüldü. Girişine silahlar yerleştirildi, dışarıda askeri araçlar birikti ve tiyatronun oturma düzeni ve mobilyaları, geçişleri kontrol etmek ve gözaltına almak için geçici kontrol noktaları oluşturmak amacıyla yola atıldı.
Sistematik Yıkımdan Yeniden İnşa
Sudan Tiyatrosunu Yeniden Canlandırma Grubu’nun başkanı Abdel Rafeh Mahmoud, yıkımın korkunç boyutunu ortaya koyarak, Ulusal Tiyatro’nun olanaklarının %80‘inin tamamen yok olduğunu açıkladı. “Bu sistematik yıkım, kimliğimizi silmeyi amaçlıyordu,” diyen Mahmoud, “Sudan, zengin bir mirasa, sanata ve kültüre sahip ve tiyatro en önemli sosyal temellerden biridir.” ifadelerini kullandı.
Tiyatro eleştirmenleri ve sanatçılar, bu kurumun acilen yasasal reformlara ihtiyaç duyduğunu ve devletin öncelik listesinin en üst sırasına yerleştirilmesi gerektiğini vurguluyor. Yeniden tam anlamıyla işlev kazanması ve bilgi ile aydınlatma yayma rolünü yeniden üstlenebilmesi için tiyatronun düzenli bütçe tahsislerine ihtiyaç duyduğunu savunuyorlar. Ayrıca, tesisin sorunsuz çalışmasını sağlamak için etkili operasyonel mekanizmaların kurulması ve sanatçıların toplumu etkileyen eserler sahnelemesi için sürdürülebilir program desteğinin sağlanması gerektiği ifade ediliyor.
Savaşın zorlu yılları ve geride bıraktığı büyük zorluklara rağmen, tiyatro profesyonelleri, Ulusal Tiyatro’nun Sudan kimliğinin sarsılmaz bir sembolü ve kültürel dayanıklılığın canlı bir kanıtı olduğuna inanmaktadır. Çatlak duvarları ve yıpranmış koltuklarıyla bile, alkış ve müzik anıları hâlâ bu mekânın içerisinde yankılanmaktadır.
Bu sadece bir bina değil; bir ulusun belleğidir. Ne kadar derin bir baskıya maruz kalsa da yaratıcılığın asla tam olarak yok olmadığını ifade eden dinamik bir beyanname. Tiyatro, yeni nesillere geçmişin bir kalıntısı olmaktan çok, güçlü bir platform olduğunu hatırlatıyor. Gerçek bir vizyon ve irade ile sahne, yaratıcılığı ateşleyip Sudan’ın efsanelerini yeniden canlandırmaya hazır duruma geliyor.
