Ekvador’un cezaevi sistemi, 36 tesisiyle, giderek derinleşen bir insani ve güvenlik krizi içinde. Bu kriz, kanlı olaylar, yapısal şiddet, aşırı kalabalık, tüberküloz salgınları ve açıklanamayan ölümlerle karakterize ediliyor. Yetkililer, mahkumların temel sağlık hizmetlerine erişimini sağlamak ve şeffaflık ile hesap verebilirliği garanti etme konusunda artan bir baskıyla karşı karşıya.
Cezaevleri mi, Komuta Merkezleri mi?
Fernando Carrion Mena, güvenlik, şiddet, uyuşturucu ticareti ve kentsel politika konusunda akademik, araştırmacı ve uzman bir isimdir. Ekvador ve Latin Amerika’da tanınmış bir entelektüel geçmişe sahip olan Carrion, şiddet, organize suç ve kamu politikası üzerine yaptığı araştırmalarla güvenlik alanındaki uzmanlığını pekiştirmiştir. Son yıllarda, cezaevi krizinin derinleşmesi, uyuşturucu ticaretinin rolü ve yapısal güvenlik reformlarına yönelik ihtiyacı belirten önemli bir referans olarak anılmaktadır.
“Ekvador’daki cezaevleri neden suç faaliyetlerinin operasyonel komuta merkezleri haline geldi?” sorusuna Carrion, birçok yönetimi kapsayan bir dizi sebep sıralamaktadır.
Carrion, son dört yılda “çok yüksek” olarak değerlendirilen şiddet seviyelerinin 2025 yılında zirveye ulaştığını belirtiyor. Organize suç grupları arasındaki çatışmalar, gıda yetersizliğinden kaynaklanan açlık veya tüberküloz gibi hastalıklardan dolayı 900’den fazla mahkumun cezaevlerinde hayatını kaybettiğini ifade ediyor. 2025 yılı, 2021’den bu yana kaydedilen ölümleri aşmış durumda.
Güvenlik uzmanına göre, 2025 yılında şiddet nedeniyle ölümler 100.000 kişi başına 51’e ulaştı. Bu rakamlar, cezaevi sisteminin yönetimiyle yakından ilişkili. Carrion, “Doğru bir müdahale olmadığı için hastalık, gıda yetersizliği ve şiddet gibi üç ana nedenden kaynaklanan ölümler var.” diyerek, Ekvador’daki cezaevlerinin artık “suç okulları” olmaktan çıktığını, “ofisler ve işletmelere” dönüştüğünü vurguladı.
Ekvador Cezaevlerinde Şiddet Ölümleri Rekoru
Ekvador İçişleri Bakanlığı’ndan alınan verilere göre, 2014’ten Ekim 2025’e kadar ülkede 943 mahkum hayatını kaybetti. Kayıtlar 2014’te 3, 2015’te 12, 2016’da 6, 2017’de 8, 2018’de 15, 2019’da 32, 2020’de 51, 2021’de 337, 2022’de 163, 2023’te 110, 2024’te 85 ve 2025’te 121 ölüm olduğunu gösteriyor.
“Bugün Ekvador’daki cezaevleri artık bir suç üniversitesi değil; bugün bir ofis, bir işletme ve suç eylemlerinin gerçekleştirildiği bir yer. Neden? Çünkü dışarıdaki organize suç ile içerdeki suç arasında doğrudan bir ilişki var. Birçok durumda, suç operasyonlarını yönetmek için hapis cezasında olmak daha avantajlı hale geldi.” diyor Carrion.
İçsel Silahlı Çatışma
Uluslararası kartellere bağlantılı olarak en güçlü ve en şiddetli organize suç grubu olan “Los Choneros”un lideri Jose Adolfo Macias, “Fito”nun kaçışı, bir dönüm noktası oldu. Fito, Ocak 2024’te Guayaquil Bölge Cezaevi’ndeki hücresinden kayboldu. Uyuşturucu ticareti, cinayet ve organize suç nedeniyle 34 yıl hapis cezası almıştı. Kaçışı, cezaevlerinde isyanlar, gardiyanların rehin alınması ve ülke genelinde birçok cezaevinde eşgüdümlü saldırılarla sonuçlandı. 2025 yılında yakalandı ve ABD’ye iade edildi.
Ekvador’un ikinci en büyük suç grubu olan “Los Lobos”un lideri Fabricio Colon Pico da, 9 Ocak 2024’te mahkumlar ve güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmalar sırasında Chimborazo Cezaevi No. 1’den kaçtı. Kendisi daha sonra yakalandı.
Her iki olay, Cumhurbaşkanı Daniel Noboa’nın 9 Ocak 2024’te içsel silahlı çatışma ilan etmesine neden oldu. Bu ilan, kitlesel cezaevi kaçışları ve organize suç üyelerinin TC Televizyonu’nu ele geçirmesiyle, canlı olarak ülke genelinde yayınlanmasıyla gerçekleşti. Ekvador, şu anda 22 organize suç grubunu “terörist” olarak belirleyerek iç acil durum halindedir.
Güvenlik uzmanı Fernando Carrion, organize suç gruplarının liderlerinin farklı cezaevlerine nakledilmesini öngören bir istihbarata sahip olduğunu belirtiyor. Bu durum, dış bağlantılarını tehdit etmiş ve ülke genelinde 17 şehirde yaygın şiddete yol açmıştır.
Cezaevi Sisteminin Güçlendirilmesine Yönelik Organik Yasa
Ulusal Meclis’in Kapsamlı Güvenlik Komisyonu, organize suçlara yanıt olarak Cezaevi Sisteminin Güçlendirilmesi için Organik Yasada reform tartışmaktadır. Suç ve organize suç davalarında uzman olan yargıç Renan Andrade, mevcut düzenlemelerin “suç örgütlerinin evrimini” geride bıraktığını ifade ediyor. Andrade, “Yasa sürekli evrim geçirmelidir, çünkü organize suç sürekli evrim geçiriyor.” diye ekliyor.
Reform, cezaevi gardiyanlarının çalışma koşullarını iyileştirmeyi ve Organik Kapsamlı Ceza Kanunu’nu (COIP) güçlendirmeyi amaçlamakta, böylece organize suç suçlarıyla daha etkili bir şekilde mücadele edilebilecektir.
Sanal Sistemlere Erişim
Yargıca göre, reform, uluslararası organize suç, uyuşturucu ticareti ve kara para aklamayı ele alacak. Yasa, sanal sistemlere, telematik duruşmalara ve aile ziyaretlerine erişimi genişletmeyi hedeflemekte; Ekvador hükümeti tarafından kurulan yeni cezaevi tesislerine özel bir vurgu yapılmaktadır. Cezaevi merkezlerindeki şiddetin artması nedeniyle, cezaevi gardiyanları için güvenlik koşullarının iyileştirilmesi de reformun önemli bir hedefidir. “Özellikle cezaevi gardiyanları ile ilgili olarak, daha iyi çalışma koşulları sağlanması ve suç türüne göre farklı muamele yapılması sağlanıyor; özellikle organize suçla ilgili davalarda.”
Yargıç Andrade, Kapsamlı Organik Ceza Kanunu’ndaki reformların ülke genelindeki yargı birimlerini iyileştireceğini vurguluyor. Ön yargı tutukluluğunun süresinin dolması da gözden geçirilmesi gereken bir başka önlem. Halihazırda, ön yargı tutukluluğu bir yıl sonra sona ermektedir. Yargıç Andrade, bu zaman dilimini, toplu olarak yargılanan organize suç grupları söz konusu olduğunda sorgulamaktadır.
“30’dan fazla bireyi kapsayan organize suç gruplarını içeren
