ABD ve İsrail medyası, ABD’nin İran ile olan çatışmayı sona erdirmek amacıyla 15 maddelik bir plan sunduğunu duyurdu. Yayınlanan haberlere göre, bu plan, büyük ölçüde Trump yönetiminin Tahran’dan talep ettiği koşullara dayandırıldığı belirtildi. ABD’nin İran savaşını sonlandırmak için öne sürdüğü şartlar arasında, Tahran yönetiminin üç ana nükleer tesisini kapatması, tüm zenginleştirme faaliyetlerine son vermesi, balistik füze çalışmalarını askıya alması, desteklediği vekil güçlere desteğini kesmesi ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden trafiğe açması yer alıyor. Bunun karşılığında ise İran’a uygulanan yaptırımların kaldırılması ve denetimi altında sivil nükleer programa destek verilmesi planlanıyor. Detaylarla ilgili bilgi sahibi kaynaklar, ABD Başkanı Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner’in bir aylık ateşkes ilan edilmesini ve bu süre zarfında 15 maddelik bir anlaşmanın müzakere edilmesi için bir mekanizma geliştirdiklerini aktardı.
Planda nükleer kapasite ve yaptırımlara ilişkin maddeler yer aldı
Trump’ın İran savaşını sona erdirmek için sunduğu planda yer alan 15 şartın 14’ü, ABD ve İsrail basınında yer buldu. Bu şartlar arasında, “İran mevcut nükleer kapasitelerini sökecek ve nükleer silah edinmeyeceğine dair taahhüt verecek. İran topraklarında uranyum zenginleştirme faaliyetleri yapılmayacak. İran’ın yaklaşık 450 kilogram civarında yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stoğu, belirli bir takvim içinde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (UAEA) devredilecek. Natanz, İsfahan ve Fordow Nükleer Tesisleri ortadan kaldırılacak. UAEA’ya İran’da tam erişim ve denetim yetkisi verilecek, böylece şeffaflık sağlanacak. İran, bölgede vekil güç inşa ve kullanımına yönelik yaklaşımından vazgeçecek ve bu güçleri fonlama, yönlendirme ve silahlandırma faaliyetlerinden uzak duracak. Hürmüz Boğazı ise açık ve işlevsel kalacak. İran’ın füze programı, belirli eşiklerle sınırlı olacak ve füzelerin kullanımı yalnızca savunma amaçlı olacak. İran, uluslararası toplum tarafından uygulanan tüm yaptırımların kaldırılmasından faydalanacak ve ABD, Buşehr nükleer santrali dahil olmak üzere İran’ın sivil nükleer programını geliştirmesine yardımcı olacak. İran’ın yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda yaptırımların otomatik olarak devreye girmesini sağlayan “snapback” mekanizması ise kaldırılacak.” gibi maddeler yer aldı.
İran, Trump’ı yalanlamıştı
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki önemli isimlerle yapılan görüşmeler sonucunda 15 madde üzerinde uzlaşmaya varıldığını açıklayarak, İran’ın nükleer silah sahibi olmama taahhütünü kabul ettiğini belirtmişti. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı ve İran ordusu, iki ülke arasında görüşme yapıldığı ve 15 maddelik planın ele alındığı iddialarını yalanladı. İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı Hatemul Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü İbrahim Zülfikari, “Başarısızlığınızı bir anlaşma olarak sunmaya çalışmayın. Bizim gibiler, sizin gibilerle asla uzlaşamaz. Ne şimdi ne de sonra” şeklinde açıklamada bulundu.
İsrail basını, ABD ve İran’ın hızlı bir anlaşmaya ulaşma olasılığının, İsrail liderlerinin kaygılarını artırdığını öne sürdü. Haberlere göre, şartların netleşmeden savaşın sona ermesinin İran’ın fiilen avantaj kazanmasına yol açabileceği ifade edildi.
