İran-ABD gerginliğinin ardından Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği normale dönmeye başladı. Uluslararası gemi izleme verilerine göre, Körfez ülkelerinin petrol ihracatı günlük 10 milyon varilin üzerine çıkarken, haziran ayının son haftasında boğazdan geçen petrol tankerlerinin sayısı, savaşın başlangıcından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Ancak, ihracat hacminin hâlâ savaş öncesi seviyenin yaklaşık yüzde 40 altında olduğu gözlemleniyor.
Denizcilik sektörü, mayın riski, elektronik karıştırma faaliyetleri, yüksek savaş sigortası maliyetleri ve güvenli seyir koridorlarına dair belirsizlikler nedeniyle armatörlerin sefer planlarını günlük risk analizlerine dayandırdığını belirtiyor. Uzmanlar, tanker trafiğindeki artışın boğazdaki normalleşme açısından olumlu bir işaret olduğunu ancak güvenlik riskleri nedeniyle deniz taşımacılığının henüz eski rutinine dönmediğini vurguluyor.
İran yeni geçiş düzeni üzerinde çalışıyor
Boğazdaki güvenlik düzenlemeleri, diplomatik temasların merkezinde yer alıyor. İran ve Umman arasında deniz trafiğinin koordinasyonu, güvenli seyir koridorlarının belirlenmesi, seyir güvenliği ve denizcilik hizmetleri üzerine teknik görüşmeler devam ediyor.
Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin yönetiminde daha etkin bir rol üstlenmeyi amaçlıyor. Bu kapsamda, seyir güvenliği, trafik yönetimi ve denizcilik hizmetlerinin koordinasyonuna dair yeni mekanizmalar üzerinde çalışılıyor. Ayrıca, bu hizmetlerin finansmanına yönelik farklı modeller de teknik görüşmelerde değerlendiriliyor.
“İran, ABD’nin Hürmüz Boğazı’na müdahale etmesine izin vermeyecek”
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Tahran’da Çin Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı He Wei ile gerçekleştirdiği görüşmede Hürmüz Boğazı’na dair önemli açıklamalarda bulundu. Galibaf, savaş sürecinde Çin’e ait gemilerin geçişlerinde yaşanan sorunların çözüldüğünü belirtti ve “Zor günlerde yanımızda olan Çin’e ait gemilerin Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerinde yaşanan sorunları çözdük” dedi.
ABD’nin boğaza yönelik olası müdahalelerine tepki gösteren Galibaf, “Açıkça söylüyorum, İran, ABD’nin Hürmüz Boğazı’na herhangi bir şekilde müdahale etmesine izin vermeyecektir” ifadelerini kullandı.
Galibaf, Umman’a gerçekleştirdiği son ziyarette Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin düzenlenmesine dair mutabakat zaptının 5’inci maddesi çerçevesinde anlaşmaya vardıklarını belirtti ve “Geçişlerin nasıl düzenleneceği konusunda anlaşmaya vardık. Bu konuda kararlıyız ve Körfez’e kıyısı bulunan ülkelerle de istişarelerde bulunacağız” dedi.
Hürmüz’ün güvenliği kıyıdaş ülkelerin sorumluluğunda
İran yönetimi, son günlerde Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizliği konusunda yabancı ülkelere yönelik uyarılarını artırdı. Tahran, boğazdaki mayın temizliği ve deniz güvenliği faaliyetlerinin yalnızca kıyıdaş ülkeler tarafından yürütülmesi gerektiğini savunuyor ve bölge dışı askeri güçlerin bu süreçte yer almasına karşı çıkıyor. İranlı yetkililer, yabancı askeri varlığın gerilimi artıracağına dikkat çekerek, boğazın güvenliğinin kıyıdaş ülkeler tarafından sağlanmasının kalıcı istikrar açısından önem taşıdığını vurguluyor. İngiltere ve Fransa’nın mayın temizliği amacıyla bölgede rol üstlenebileceğine dair tartışmalar, Tahran’ın tepkisini çekti.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, mayın temizliğinin yalnızca İran’ın sorumluluğunda olduğunu ifade ederek, yabancı ülkelerin bu sürece dahil olmasına izin verilmeyeceğini söyledi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise, haftalık basın toplantısında, Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizliği faaliyetlerinin İran’ın sorumluluğunda olduğunu belirterek, “Bu konuya başkalarının müdahale etmesine gerek yok” ifadelerini kullandı.
Tankerlere rota uyarısı
Diğer yandan, İran devlet televizyonunda yayımlanan açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndan geçecek petrol tankerlerinin İran tarafından belirlenen güvenli seyir koridorlarını kullanmaları gerektiği belirtildi. Açıklamada, belirlenen rotalara uyulmaması durumunda “güçlü karşılık” verileceği ifade edildi. İranlı askeri yetkililer, güvenli geçişin yalnızca ilan edilen koridorlar üzerinden sağlanabileceğini savunuyor. Bu açıklama, ABD ile İran arasında Katar’da yürütülen teknik temasların ardından geldi.
Küresel enerji piyasalarının odağında
Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık beşte biri ile sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin önemli bir bölümüne ev sahipliği yapıyor. Bu nedenle, boğazdaki güvenlik durumu, tanker trafiği ve İran’ın yeni geçiş düzenine ilişkin çalışmaları küresel enerji piyasaları tarafından yakından takip ediliyor. Ticari hareketlilik yeniden artış gösterse de, boğazın gelecekte nasıl yönetileceğine dair diplomatik temaslar, güvenlik düzenlemeleri ve mayın temizliği konusundaki görüş ayrılıkları, Hürmüz’de normalleşme sürecinin önündeki en önemli meseleler arasında yer alıyor.
