Türk bilim insanları, Antik Roma belgelerine dayanan araştırmalarla, ‘tedavilerde insan ve hayvan dışkısının kullanıldığı’ bilgilerini arkeolojik bulgularla destekledi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden (SCÜ) arkeolog Prof. Dr. Cenker Atila ve ekibi tarafından kaleme alınan bilimsel makale, Avrupa’da geniş bir yankı uyandırdı.
Antik Roma belgelerinde, insan dışkısının hastalıklı bölgelere merhem gibi doğrudan uygulandığına dair bilgiler günümüz bilimsel metotlarıyla doğrulandı. Dönemin ünlü hekimleri Hipokrat, Plinius ve Galen’in dışkıyı iltihap, enfeksiyon ve üreme bozuklukları gibi durumlarda kullandığı yönündeki iddialar, Türk bilim insanlarının çalışmasıyla kanıtlanmış oldu.
Arkeologlar, İzmir’in Bergama ilçesinde bulunan Bergama Arkeoloji Müzesi’nde 1900 yıllık bir şişede insan dışkısına ilişkin kimyasal izler tespit etti. Prof. Dr. Cenker Atila, Kimyager Dr. İlker Demirbolat ve Tıp Tarihçisi Dr. Rana Babaç Çelebi’nin gerçekleştirdiği kimyasal analizler sonucunda, şişede kekikten elde edilen aromatik bileşiklerin de bulunduğu belirlendi.
Prof. Dr. Cenker Atila ve ekibinin hazırladığı makale, Avrupa’da birçok basın organında yer buldu ve önemli bir ilgi gördü.
Bin şişeden yalnızca 7’sinde bulgu
Konuya dair açıklamalarda bulunan Atila, “Ben arkeolojide cam ve seramik uzmanıyım. 2009 yılında Bergama Müzesi Cam Eserleri üzerine bir kitap çalışması yaptım. Bu süreçte, bazı eserlerin içinde kalıntılar olduğunu fark ettim. Daha sonra bir Aroma Terapi Festivali’nde Kimyager Dr. İlker Demirbolat ve Tıp Tarihçisi Dr. Rana Babaç Çelebi ile tanıştık. Bergama’daki kalıntıların analizini yapma fikri doğdu. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan gerekli izinleri aldıktan sonra müzeye gittik ve bin eser arasında 7 tanesinde kalıntılara ulaştık. Bu eserlerden birinde veri sağlayabilecek kalıntılar elde ettik.” dedi.
Günümüz bilimsel metotlarıyla kanıtlandı
Atila, çalışmalarına kadar Mısır, Çin, Yunan ve Roma antik kaynaklarında insan ve bazı hayvan dışkılarının tıpta kullanıldığının bilindiğini ancak bunların günümüz bilimsel metotlarıyla kanıtlanmadığını ifade etti. “Mısır, Çin, Yunan ve Roma antik kaynaklarında dışkıların tıpta kullanıldığına dair bilgiler mevcut. Ancak bu bilgilerin doğruluğu hakkında net bir bilgi yoktu. Bu buluşun oldukça ilginç bir süreci var. Kimyasal analizleri yapan arkadaşımızın sonucunda içeriğinde dışkı tespit edildi. Bu durumu öğrendiğimizde çok mutlu olduk. Ayrıca, kokuyu bastırmak için kekik kullanıldığını gördük. Bunu doğrudan Galenos veya onun öğrencileri tarafından yapılmış olduğunu düşünüyoruz. Antik Çağ’da bilinen bir uygulamanın günümüze kadar gelen bir ilaç olarak ispatlanmış olması önemli.” şeklinde konuştu.
Antik kaynaklar detay vermiyor
Prof. Dr. Cenker Atila, antik kaynaklarda insan dışkısının antibakteriyel özelliklerinden bahsedilse de hangi hastalıklarda kullanıldığına dair net bir bilgi bulunmadığını belirterek, “Antik kaynaklar, antibakteriyel özelliklerinden bahsetse de hangi hastalıklarda kullanıldığına dair veri sunmuyor. Ancak her türlü mikrobun öldürülmesi ve yaraların iyileştirilmesinde insan ve hayvan dışkısının kullanıldığı biliniyor. Galenos, ‘Hastalarınız geldiğinde bunun içeriği hakkında bilgi vermeyin. Yoksa ilacı kullanmayı reddederler’ demektedir.” dedi.
