Besin zehirlenmelerinin belirtilerinin 30 dakika ile 72 saat içinde ortaya çıkabileceğini belirten Acil Tıp Uzmanı Dr. Ayşegül İşlek Yüksel, dikkat edilmesi gereken durumları sıraladı. Dr. Yüksel, “Eğer gastrointestinal semptomların yanı sıra bilinç bulanıklığı, çift görme, baş ağrısı, nöbet gibi nörolojik bulgular varsa; ishal ve kusmanın yanı sıra nefes darlığı veya solunum güçlüğü çekiliyorsa; kanlı ishal mevcutsa, ishal ile birlikte boyun sertliği ve ateş görülüyorsa, ölümcül konserve zehirlenmesi belirtileri varsa ya da zehirlenme belirtileri 2 günden fazla sürüyorsa derhal acil servise başvurulmalıdır” ifadelerini kullandı.
Son günlerde acil servislere yapılan “besin zehirlenmesi” başvurularında belirgin bir artış kaydedilmektedir. Genellikle hafif seyirli olan bu durumun bazı bakteri türleri tarafından ölümcül sonuçlara neden olabileceğini vurgulayan VM Medical Park Mersin Hastanesi Acil Tıp Uzmanı Dr. Yüksel, hangi besinlerin hangi bakterileri taşıdığı ve vücudun bu toksinlere nasıl tepki verdiği hakkında önemli bilgiler paylaştı.
“Bebekler, çocuklar, gebeler ve yaşlılar daha fazla risk altında”
Besin zehirlenmesinin, herhangi bir yiyecek veya içeceğin tüketimi sonucu meydana gelen enfeksiyon veya intoksikasyon durumu olduğunu belirten Dr. Yüksel, “Bu yaygın hastalık grubu, halk sağlığını doğrudan etkileyen bir durumdur ve yaz aylarında sıkça görülmektedir. Genellikle hafif seyirli ve kısa sürelidir, ancak kış aylarında da besinlerin niteliğine ve kişisel faktörlere bağlı olarak ciddi sonuçlar doğurabilir. Herkes bu tür hastalıklara yakalanabilir, fakat bebekler, çocuklar, gebeler, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olan bireyler daha fazla risk altındadır” dedi.
“Kusma ve ishal, vücudun savunma mekanizmasıdır”
Besin zehirlenmesinin en yaygın belirtilerinin mide bulantısı, kusma ve ishal olduğunu ifade eden Dr. Yüksel, “Bu semptomlar, vücudun zararlı maddeleri dışarı atma çabasının bir parçasıdır. Zehirli bir besin tüketildiğinde vücut, bu zehirleri atmak için mide bulantısı, kusma ve ishal gibi tepkiler verir. Genellikle bir ila üç gün içinde iyileşme sağlanır. Bu nedenle, hastaların bulantı ve ishali önleyici ilaçları bilinçsizce kullanmamaları gerekmektedir. İshal durdurucu ilaçlar, toksinlerin vücuttan atılmasını geciktirebilir ve bakterilerin bağırsakta çoğalarak daha ciddi sorunlara yol açmasına neden olabilir. Ayrıca, ‘ishal ve kusmayı artıracak’ düşüncesiyle hiçbir şey yememek de yanlış bir davranıştır” şeklinde konuştu.
Hangi bakteri hangi besinden bulaşır?
Uzm. Dr. Yüksel, besin zehirlenmesine neden olan bakterileri, kaynaklarını ve vücuttaki etkilerini şu şekilde açıkladı:
“Çiğ besinlerdeki en büyük tehlike salmonella: Salmonella türleri, kuşlar dâhil birçok çiftlik ve kümes hayvanlarının bağırsaklarında bulunur. Çiğ veya yeterince pişirilmemiş tavuk, et, yumurta, balık ve pastörize edilmemiş sütler salmonella için uygun üreme alanlarıdır. Sokak sütleri, pastörize edilmediği için bu bakteri açısından yüksek risk taşır. Yumurtalar sadece kullanılmadan hemen önce yıkanmalı, kırık veya kirlenmiş yumurtalar asla satın alınmamalıdır.
Ölümcül konserve zehri clostridium botulinum: Bu bakteri, en ciddi ve ölümcül besin zehirlenmesine yol açmaktadır. Toprakta, kaynak sularında ve deniz suyunda bulunan bu bakteri, oksijensiz ortamda çoğalabilme yeteneğine sahiptir. Özellikle evde yapılan ve doğru hazırlanmadığı takdirde konserve yiyecekler, büyük bir zehirlenme kaynağıdır. Etkileri genellikle 2-3 gün içinde kendini gösterir ve sinir sisteminde felç yaparak solunumu engelleyebilir. Konserve yiyeceklerde kapakların şişkinliği, bu bakterilerin ürediğinin önemli bir göstergesidir.
Kıyma ve kirli sulardan gelen e.coli: Escherichia coli (E.coli), insan ve hayvan bağırsaklarında yaygın olarak bulunan bir bakteridir. Çiğ ve kötü pişirilmiş kıyma, pastörize edilmemiş sütler, dışkı ile kontamine olmuş su kaynakları ve iyi yıkanmamış sebze ve meyveler, bu bakterinin hızla ürediği gıda kaynaklarıdır.
Hijyen eksikliği bakterisi staphylococcus aureus: Bu bakteri, insanların burnunda, boğazında ve derisinde doğal olarak bulunur. Ayrıca deri üzerindeki yaralar ve iltihaplar da bu bakterinin varlığını gösterir. Temel bulaşma kaynağı, gıda ile uğraşan bireylerdir. Süt ürünleri, salatalar, kremalı pastalar, çiğ etler ve kümes hayvanı etlerinde kolayca çoğalabilir. Staphylococcus aureus tarafından üretilen toksinler, normal pişirme ile yok edilemez.
Pirinç ve makarnadaki gizli tehlike bacillus cereus: Sıklıkla toprak ve birçok bitkide bulunan bu bakteri, özellikle pirinç, makarna ve sütlü pudinglerde hızla üreyebilir. Zehirlenme genellikle pişmiş pirinç içeren yiyeceklerin uygun şekilde soğutulmadan tekrar ısıtılması sonucunda meydana gelir.
Soğuğa dayanıklı bakteri listeria monocytogenes: Çevrede yaygın olarak bulunan bu bakteri, düşük sıcaklıklarda bile üreyebilir. Genellikle çiğ et, dondurulmuş gıdalar, peynir ve krema kaynaklıdır.
Deniz ürünleri ve vibrio türleri: Genellikle deniz suyunda bulunan vibrio parahaemolyticus, yaz aylarında deniz suyunun ısınmasıyla artış gösterir. Gastroenterit, çoğunlukla az pişirilmiş deniz ürünleri tüketiminden sonra ortaya çıkar. Ayrıca, kirli sularda yaşayan midyeler de vibrio, salmonella ve E. coli gibi bakteriler barındırabilir.”
“Belirtiler 30 dakika ile 72 saat arasında ortaya çıkabilir”
Besin zehirlenmelerinin genellikle aniden başladığını ve kontamine olmuş gıdaların tüketilmesinin ardından hastalık belirtilerinin 30 dakika ile 72 saat içinde görülebileceğini dile getiren Dr. Yüksel, “Hastalığın süresi genellikle 1-3 gün arasında değişmekle beraber, bir haftaya kadar uzayabilir. Çoğu hastanın yüzde 90’ı basit gastrointestinal semptomlarla başvurur” diye açıkladı.
Ne zaman acil servise başvurulmalı?
Dr. Yüksel, acil servise başvurulması gereken durumları şu şekilde sıraladı:
– Nörolojik belirtiler: Eğer gastrointestinal semptomlarla birlikte bilinç bulanıklığı, çift görme, baş ağrısı veya nöbet gibi nörolojik semptomlar mevcutsa.
– Solunum sıkıntısı: İshal ve kusmanın yanı sıra nefes darlığı veya solunum güçlüğü yaşanıyorsa. Bu durum, toksinlerin mide-bağırsak sisteminden çıkıp diğer sistemleri de etkilediğini gösterir.
– Süre ve şiddet: Kanlı ishal, boyun sertliği ve ateş varsa ya da zehirlenme belirtileri 2 günden fazla sürüyorsa.
– Botulizm şüphesi: Konserve tüketiminin ardından ilerleyici kas güçsüzlüğü ve nörolojik semptomlar gelişirse, hekime danışmak gerekir. Bu belirtiler bazen zirai ilaç zehirlenmesi ile de karışabilir; bu nedenle herhangi bir zirai ilaçla temas öyküsü varsa mutlaka doktora bildirilmelidir.
